Trong thực tế hành nghề luật sư chuyên về tranh chấp bất động sản, tôi đã chứng kiến không ít vụ án mà tình thâm bị rạn nứt chỉ vì những mét đất cha mẹ để lại. Ngay cả khi người quá cố đã cẩn thận lập di chúc có chứng thực, mâu thuẫn vẫn có thể bùng phát từ những lập luận về việc “đã nhận đủ phần”. Vụ án tranh chấp giữa bà S và ông T tại Cà Mau là một ví dụ điển hình cho thấy: Di chúc chỉ là điểm bắt đầu, còn chứng cứ thực tế và hành vi ứng xử mới là chìa khóa quyết định thắng bại tại tòa. Câu hỏi cốt lõi ở đây là: Liệu người thừa kế đã thực sự nhận phần di sản của mình từ hàng chục năm trước như lời cáo buộc, hay đó là sự phủ nhận sự thật khách quan nhằm chiếm hữu thêm tài sản?
Tóm tắt diễn biến vụ án và nguồn gốc di sản
Di sản thừa kế trong vụ việc này có nguồn gốc từ cụ Võ Thị B (mẹ của các đương sự). Các mốc thời gian và số liệu cụ thể theo hồ sơ vụ án như sau:
- Năm 1994: Cụ Võ Thị B được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất với tổng diện tích 31.750m2 tại thị trấn C, huyện C, tỉnh Cà Mau.
- Năm 1999: Cụ B bán một phần diện tích, phần còn lại trên giấy tờ là 23.326m2.
- Ngày 12/5/2004: Cụ B lập “Tờ di chúc” có chứng thực của UBND xã để định đoạt tài sản cho các con trước khi qua đời vào ngày 16/10/2012.
- Phân chia theo di chúc:
- Bà Nguyễn Thị S: Được hưởng 01 căn nhà và phần đất diện tích 21.926m2 (Tuy nhiên, theo đo đạc thực tế phục vụ vụ kiện năm 2023, diện tích bà S yêu cầu công nhận là 20.042,5m2 tại các thửa 246, 250, 478).
- Bà Nguyễn Thị H và Bà Nguyễn Thị P: Mỗi người được hưởng 01 công 01 gốc tư tầm lớn đất ruộng (hai bà đã nhận và chuyển nhượng từ năm 1999).
- Ông Nguyễn Văn T: Được hưởng 04 công tầm lớn đất ruộng tại khóm Đ, thị trấn C.
Mâu thuẫn đỉnh điểm: “Đã nhận đất” hay “Chưa nhận đất”?
Khi bà S tiến hành thủ tục cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất theo di chúc, ông T đã ngăn cản, dẫn đến tranh chấp pháp lý gay gắt với hai luồng quan điểm đối lập hoàn toàn:
Lập luận của Nguyên đơn (Bà S): Bà S kiên quyết cho rằng ông T không được hưởng thêm bất kỳ diện tích nào theo di chúc năm 2004. Bà đưa ra lý lẽ rằng ông T đã được nhận 35 công đất tại Lung C từ năm 1968 và đã nhận đủ 04 công đất ruộng tại khóm Đ từ năm 1976. Theo bà, vì đã nhận đủ từ trước nên toàn bộ diện tích đất còn lại của cụ B phải thuộc quyền sở hữu của bà.
Lập luận của Bị đơn (Ông T): Ông T khẳng định chưa bao giờ nhận 04 công đất ruộng di sản. Về phần đất 11.130m2 mà ông đang canh tác, ông cung cấp chứng cứ sắc bén: đây là đất ông nhận chuyển nhượng từ ông Nguyễn Thanh H2 vào năm 1985, không phải đất từ cụ B. Do đó, ông yêu cầu phản tố, đòi lại 04 công đất đúng theo ý nguyện của người mẹ quá cố.
Phân tích lập luận của Tòa án và Bước ngoặt từ “Biên bản cho đất”
Bản án sơ thẩm từng mắc sai lầm khi chấp nhận yêu cầu của bà S. Tuy nhiên, tại phiên tòa phúc thẩm ngày 26/3/2026 và 23/4/2026, Hội đồng xét xử đã đảo ngược tình thế bằng những phân tích pháp lý và thực tiễn vô cùng logic:
Thứ nhất, làm rõ nguồn gốc đất: Tòa án đã xác minh trực tiếp với ông Nguyễn Thanh H2. Ông H2 xác nhận vào năm 1985 đã bán cho ông T 08 công đất. Điều này khớp với hồ sơ cấp giấy của ông T, chứng minh diện tích ông đang sử dụng không liên quan đến phần 04 công đất trong di chúc. Lập luận “ông T đã nhận đủ đất” của bà S hoàn toàn sụp đổ trước chứng cứ khách quan này.
Thứ hai, sự im lặng mang tính thừa nhận: Một tình tiết mang tính xoay chuyển là vào năm 2019, anh G (con trai ông T) đã xây dựng nhà kiên cố trên phần đất tranh chấp. Trong suốt quá trình xây dựng cho đến khi khởi kiện, bà S không hề có bất kỳ hành động ngăn cản hay phản đối nào. Dưới góc độ pháp lý, sự im lặng này được coi là một sự “ngầm định thừa nhận” quyền sử dụng đất của phía ông T.
Thứ ba, giá trị của chứng cứ “bị bỏ quên”: Bước ngoặt lớn nhất chính là “Biên bản cho đất” lập ngày 08/12/2020. Đây là chứng cứ mới chỉ được tìm thấy và nộp tại cấp phúc thẩm do trước đó anh G làm thất lạc. Biên bản này ghi nhận một thỏa thuận “hoán đổi” quan trọng: Ông T và bà S thống nhất đổi 04 công đất ruộng (phía sau) lấy phần mặt tiền cặp lộ (03m ngang) để anh G xây nhà. Biên bản có sự chứng kiến và ký xác nhận của ông Huỳnh Vũ L (Trưởng ấp). Đặc biệt, Tòa còn làm rõ trước đó 02 ngày đã có một bản nháp nhưng bị hủy để lập bản mới này, cho thấy tính tự nguyện và bàn bạc kỹ lưỡng của các bên, bác bỏ hoàn toàn cáo buộc “bị ép buộc ký tên” của bà S.
Kết quả giải quyết vụ án (Bản án phúc thẩm số 332/2026/DS-PT)
Sau khi xem xét toàn diện, Tòa án nhân dân tỉnh Cà Mau đã ra phán quyết công tâm, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người thừa kế:
- Chấp nhận kháng cáo của ông Nguyễn Văn T, sửa đổi bản án sơ thẩm.
- Không chấp nhận yêu cầu của bà S về việc hưởng trọn vẹn di sản mà không chia cho ông T.
- Công nhận quyền sử dụng đất của ông Nguyễn Văn T đối với diện tích 4.927,6m2 (sau khi đã trừ đi phần diện tích đường nước).
- Ghi nhận sự tự nguyện của ông T và anh G trong việc chừa lại một đường nước xổ (ngang 4m, diện tích 256,4m2) để bà S có lối thoát nước cho phần đất phía sau.
Góc nhìn Luật sư: Rủi ro pháp lý và Bài học thực tiễn
Vụ án này là một giáo trình thực tế đắt giá cho bất kỳ ai đang đứng trước các thỏa thuận về tài sản gia đình. Với tư cách là luật sư, tôi rút ra 03 bài học then chốt:
- Bài học về quản lý chứng cứ: Tầm quan trọng của việc lập văn bản và xác nhận của địa phương. Nếu ông T không giữ được “Biên bản cho đất” có chữ ký của Trưởng ấp Huỳnh Vũ L, việc đòi lại công bằng sẽ cực kỳ gian nan. Mọi thỏa thuận “anh em nói miệng” hoặc “hoán đổi đất” cần được văn bản hóa tức thì và lưu trữ cẩn thận. Câu chuyện “mất chứng cứ rồi tìm lại được” ở cấp phúc thẩm là một sự may mắn hiếm hoi, đừng để quyền lợi của bạn phụ thuộc vào sự may rủi.
- Bài học về hành vi thực tế: Đừng im lặng trước việc xâm phạm quyền lợi. Hành động xây nhà của anh G từ năm 2019 và sự im lặng của bà S là chứng cứ sống động nhất chống lại chính bà tại tòa. Trong tranh chấp đất đai, hành vi chiếm hữu, sử dụng công khai và sự phản ứng của các bên có giá trị chứng minh rất cao.
- Bài học về xử lý biến số sau di chúc: Di chúc không bao giờ bao quát hết thực địa. Việc đo đạc thực tế luôn có sai số so với giấy tờ cũ (di chúc 21.926m2 nhưng thực tế bà S chỉ có 20.042,5m2). Khi có sự hoán đổi vị trí đất (như đổi đất ruộng lấy mặt tiền), các bên bắt buộc phải lập văn bản mới để điều chỉnh nội dung di chúc ban đầu, tránh việc một bên “vi phạm cam kết” khi giá đất biến động.
Lời khuyên chuyên môn: Khi giải quyết tranh chấp thừa kế, đừng chỉ bám lấy tờ di chúc như một “bảo bối” duy nhất. Hãy rà soát lại nguồn gốc đất (như việc ông T mua đất từ ông H2), các biên bản thỏa thuận thực tế và đặc biệt là các hành vi xử sự của các bên trên đất. Đó mới là những chứng cứ xác thực nhất giúp Tòa án tìm ra sự thật khách quan của vụ án.
Slide Tóm Tắt Bản Ãn
